Μεταξύ δυσλειτουργίας και ημιτελών μεταρρυθμίσεων: η μεγάλη πρόκληση της κυβέρνησης Μητσοτάκη

Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη εκλέχθηκε με εντολή να φέρει σταθερότητα και να αντιμετωπίσει τα πολλά άλυτα προβλήματα της χώρας. Πέτυχε σε ορισμένους τομείς, αλλά όχι σε τέτοιο βαθμό ώστε να εξασφαλίσει μακροπρόθεσμη και δίκαιη ανάπτυξη προς όφελος όλων. Τα αίτια είναι πολλά: τα χρόνια προβλήματα είναι τεράστια, το κράτος παραμένει αναποτελεσματικό, διάφορα συμφέροντα αντιμάχονται κάθε βελτίωση και η πολιτική τάξη έχει τις γνωστές της αδυναμίες.

Η ελληνική κοινωνία διαμορφώθηκε από πολέμους, φτώχεια και μια πρωτόγονη πολιτική κουλτούρα, αναγκάζοντας τους πολίτες να αναπτύξουν δικά τους δίκτυα και μηχανισμούς επιβίωσης, με στόχο το προσωπικό όφελος. Η επιβολή ενός ορθολογικού συστήματος διακυβέρνησης αναπόφευκτα προκαλεί αντιδράσεις, παρότι πολλοί ζητούν αλλαγές. Το ζητούμενο είναι αν οι μεταρρυθμίσεις θα βελτιώσουν την καθημερινότητα πριν οι αντιδράσεις γίνουν ανεξέλεγκτες.

Αναγκαία μέτρα όπως η ολοκλήρωση του κτηματολογίου, ο καθορισμός των δασικών εκτάσεων, η απλούστευση των σχέσεων πολίτη–κράτους, οι νέοι κανόνες δόμησης, η εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας, η βελτίωση των εφοριών, η προσέλκυση επενδύσεων και η προστασία των πανεπιστημιακών χώρων ήταν καθυστερημένα εδώ και δεκαετίες (το κτηματολόγιο εκκρεμεί από την εποχή του Όθωνα τον 19ο αιώνα).

Ωστόσο, οι αστοχίες στις επιλογές, οι συστημικές αδυναμίες του κράτους και οι αντιφάσεις του πολιτικού συστήματος φρενάρουν την πρόοδο και οδηγούν σε καταστροφές ή σκάνδαλα. Η κυβέρνηση απαιτεί από τους πολίτες χωρίς να προσφέρει την ανάλογη στήριξη: ζητά να καθαρίζουν οικόπεδα από ξηρή βλάστηση ενώ οι δήμοι δεν μπορούν να απομακρύνουν το υλικό· το κτηματολόγιο μπλοκάρεται από πολυετείς διενέξεις· οι μετανάστες απομακρύνονται την ώρα που η αγορά εργασίας υποφέρει από έλλειψη προσωπικού· οι ιδιοκτήτες πλουτίζουν από τουρισμό και οικοδομή ενώ η πλειονότητα δεν βρίσκει σπίτι να νοικιάσει.

Έτσι η χώρα συνεχίζει να ισορροπεί ανάμεσα στη δυσλειτουργία και τις ημιτελείς μεταρρυθμίσεις. Η αυξανόμενη οργή των πολιτών απαιτεί άμεσες και καθαρές λύσεις, όχι την ίδια παλιά πολιτική. Σε ένα δύσκολο διεθνές περιβάλλον, αυτή είναι η πραγματική πρόκληση για την κυβέρνηση.